به سوی آزادی

شاه به دریا نگاه کرد و به‎آرامی گفت: «فایدرا، فرزندم، چیزی عزیزتر از زندگی هم وجود دارد. شرف.» سپس سکوت کرد و همچنان خیره به دریا نگریست. همه‏‎ی ثروت ایشان دریا بود. کشتی‎های کرِت، هزارهزار، آن را تا کرانه‎های جهان درنوردیده و همه‏‎ی ثروت‎های زمین را با خود به سواحل کرِت بازآورده بودند. پرچم کرِت بر فراز همه‎ی بنادر جهان می‎رقصید. کرِت بانوی دریاها بود. شاه غمگنانه اندیشید: «بود.» اکنون کرِت دیگر از پا افتاده بود. مستعمره‏‎های آن سر به شورش برداشته بودند. و جوانی ساده، از کشوری حقیر، آمده و مینوتائور را کشته بود. شاه آهی کشید و زیرلب گفت: «کارمان تمام است.»
به سوی آزادی داستان نابودی تمدنی پیر و فاسد و تمامیت‎خواه و برآمدن مدنیتی جوان و پالوده و آرمان‎خواه از خاکستر آن است. در این رمان، کازانتزاکیس افسانه و تاریخ را ماهرانه درمی‏‎آمیزد و داستانی جذاب از کوشش همیشگی آدمی برای دست‎یافتن به «آزادی» پدید می‎آورد. از نظر او، تنها با «آزادی» آزادی جسم و جان، است که آدمی می‎تواند از حد جانوران فراتر رود و نان و سنگ و آهن را به هنر و زیبایی و معنویت بدل کند، این رمان توصیف شگفت‎انگیز دیگری است از تقلای توان‎فرسای انسان برای رسیدن به آزادی.