تصویر ناتمام

آیا، آن‎گونه که این روزها بسیار می‎شنویم، این ضعف یا فقدان تخیل است که افراد و جوامع را به پذیرش تام‎وتمام وضع موجود وا می‎دارد؟ راسل جاکوبی، نویسنده‎ی کتاب تصویر‎ناتمام، در این امر تردید دارد. به‎زعم او، ناکامی پروژه‎ی اوتوپیا عمدتاً حاصل برخوردهای اثباتی با آن است، درحالی که باید گفت، اگر امیدی به امکان رخ‎نمودن وضع مطلوب باشد این امید تنها در نفیِ امر موجود نهفته است.

به گواه تاریخ، آن تخیلی که بکوشد آینده‎ی مطلوب را به طور کامل، با داشتن طرح وبرنامه برای همه‎ی آنات خرد و کلان زندگی، تجسم کند و بدان تحقق بخشد، چیزی به‎جز فاجعه رقم نخواهد زد. و همین امر زمینه را برای منتقدان فراهم ساخته تا ناکجاآبادگرایی را مرادف تمامیت خواهی بدانند. در مقابل، جاکوبی، با اتکا به ایده یا اصل شمایل شکنیِ موجود در برخی سنت‎های الهیاتی و فلسفی، از نوعی ناکجاآبادگرایی منفی سخن می‎گوید. در ناکجاآبادگرایی مورد نظر جاکوبی، آن‎چه بیش از همه بدان اهتمام می‎شود گذار از سلطه‎ی تصویرِ مجسّم و بازگشت به قابلیت‎های رهایی بخش زبان مجرّد است.

و این البته به معنای وفاداری به اصل اصلاح نیز هست، چون اوتوپیا، به معنای دقیق کلمه، یک «ناکجا»ست؛ و از همین‎رو، محصور کردن این ایده‎ی صراحتاً منفی به جاها و مکان‎های معیّن عملاً به معنای فروکاستن امکان‎های بی‎شمار آن در قالب یک امر مثبت یا ایجابی است. کاری که جاکوبی در فصل‎های مختلف کتاب خود انجام می‎دهد بسط نظری و تاریخی همین ایده است، تا آن‎جا که شاید بتوان کتاب حاضر را رساله‎ای نسبتاً بلند در اثبات درستیِ ترجمه‎ی«utopiaL» به «ناکجاآباد» دانست.