جن زدگان

جن‎زدگان در سلسله آثار ایبسن ارزشمند و معنادار است، چون، به اقتضای روش جدلی او با اندیشه‎های خودش، این اثر باید به روی دیدگاه، سبک، و روش اجرا دریچه‎ی تازه‎ای می‎گشود. در میان آثار «معاصر» یا رئالیستی او، یعنی آثاری که از نظم و اسطوره و تاریخ حماسی فاصله می‎گیرند و به آدم‎های شهرنشین و مسائل آن‎ها می‎پردازند، جن‎زدگان پیش‎درآمد شگرفی است.
جن‎زدگان نه آن صلابت شاعرانه‎ی براند (1866) یا پرگنت (1867) را دارد، نه از آن پیرنگ منجسم، یا آن توازن بین دستگاه نمادین یا اسطوره‎ای و واقعیات زندگی روزمره‎ی مرغابی وحشی (1884) برخوردار است. این اثر بیشتر به خانه‎تکانی ایبسن برای نو کردن سبک و روش معمول و پیشین‎اش می‎ماند، سبکی که باید در خدمت اهداف تازه‎ای می‎بود. اما، به همین دلیل، برای آن‎ها که دوست دارند به شیوه‎های تجربی کار ایبسن نگاهی بیندازند، جن‎زدگان کار ارزشمندی است.
جن‎زدگان از فضایی دوقطبی و خطرناک خبر می‎دهد: محافظه‎کاری ویکتوریایی در برابر رادیکالیسم متمایل به نهیلیسم، دردی که ایبسن گناهش را به گردن روش محافظه‎کاران در مهار اندیشه‎ی انسان‎ها و سازمان‎دهی ناکارآمد نهادهای اجتماعی می‎اندازد.