خاطرات محمدعلی فروغی

شاید کمتر کسی را از رجال سیاسی و فرهنگی ایران بتوان سراغ کرد که در ثبت وقایع روزانۀ زندگی خود به اندازۀ محمدعلی فروغی (1256-1321) مداومت به خرج داده باشد. فروغی از بیست‎وشش سالگی به نوشتن وقایع زندگی‎اش پرداخت و با همه مشغله‎ای که در ادوار مختلف عمر خویش داشت این کار را با جد و جهد دنبال کرد. او خود در عنفوان جوانی نوشته است که بدین یادداشت‎نویسی روی آورده تا مرآت حیاتش باشد؛ و امروز این روزنامۀ حیات – که حدوداً هجده سال از ایام زندگانی او را در بردارد – برای ما یادگار فرهنگی گرانبهایی است که بخشی از تاریخ سیاسی و فرهنگی کشورمان را آینگی می‎کند. کتاب حاضر از سه بخش اصلی تشکیل شده است. بخش اول، که خاطرات اوست، رسالۀ مستقلی است که فروغی احتمالاً در واپسین سال زندگی دربارۀ خاندان، پدر و احوال خود نوشته و خصوصاً اوضاع سیاسی و اجتماعی ایران را در عهد ناصری به خوبی شرح داده است، اما متأسفانه مهلت نیافته تا آن را به پایان برساند. بخش دوم یادداشتهای روزانۀ اوست از پانزده سالِ پراکنده میان سالهای 1293 تا 1320 که گاه به تفصیل و گاه به اجمال وقایع را روز به روز، حتی در سخت‎ترین شرایط سیاسی، به رشتۀ تحریر درآورده است. بخش سوم، که تحت عنوان پیوستها آمده، بیشتر مشروح ملاقاتهای او با سران کشورهای دیگر، گزارشی از امور شورای جامعۀ ملل و چند نامه است. همۀ این نوشته‎ها سالیان دراز نزد خانوادۀ فروغی محفوظ بوده و اکنون برای نخستین بار منتشر می‎شود.