درخت انجیر معابد

کتاب «درخت انجیر معابد» از حوادث و شرایطی برخوردار است که شاید در آثار دیگر احمد محمود کمتر دیده شود. تنها وجه اشتراک این رمان با رمان‎‏های دیگر نویسنده سرزمین گرم است که بنا به اقتضای خصلتهای اقلیمی «درخت انجیر معابد» انتخاب شده است. در این رمان بیشتر حوادث اساسی پیرامون درخت انجیر معابد شکل می‎گیرد و در حقیقت انجیر معابد مرکز حوادث عمده است و چنین است که درخت انجیر خصلتهای خود را به رمان تحمیل می‎کند. شاید می‎شد سمبل دیگری انتخاب کرد که نیاز به محیطی گرم نداشته باشد از این بابت می‎شد این رمان در هر مکان و هر زمان واقع شود. در این رمان انجیر معابد مرکز حوادث مهمی است که اتفاق می‌افتد و این حوادث خود موجب حوادث دیگری می‎گردد.
در «درخت انجیر معابد» محمود از عوامل و عناصری سود برده است که نیاز به جرئت خاصی دارد. به عبارت دیگر می‎توان گفت اگر نویسنده به قدرت و تسلط خود اطمینان نداشت شاید از ترس سقوط به این عناصر که در رمان ایرانی تازگی دارد نزدیک نمی‎شد. رمان از نظر ساختار، ظرفیت تازه‎ای از رئالیسم است که با سورئالیسم پیوند خورده است. می‎توان گفت که جان‎مایه رمان از نظر موضوع در رمان فارسی تازگی دارد. در پیرامون درخت، در دل یک شهر سنتی به تدریج شهرکی شکل می‎گیرد که از نظر اندیشه با شهرنشینی اختلاف پیدا می‎کند و همین موجب تنش‎ها، درگیری‎های فیزیکی و فکری می‎گردد. این درگیری‎ها، پایانی محتوم دارد که به هر کیفیت بر اساس حوادث انتظارش را داشت. این مختصر در مورد یک رمان حجیم حتی نمی‎تواند اشاره‎ای کوتاه باشد؛ پس باید این رمان را خواند و قضاوت کرد.