لف تالستوی

تالستوی در مقام نمایندۀ عقاید و روحیاتی که در آستانۀ انقلاب بورژوایی در روسیه برای میلیون¬ها دهقان روس شکل گرفته بود، بزرگ و با عظمت است. تالستوی نویسندۀ اصیلی است، زیرا اگر مجموع اندیشه¬های او با هم در نظر گرفته شوند، همانا ویژگی¬های انقلاب ما را به عنوان انقلاب بورژوایی دهقانی منعکس می¬سازند. از این منظر تضادهای موجود در اندیشه¬های تالستوی آیینه شفاف شرایط تضاد آمیزی است که دهقانان مجبور بودند به نقش¬آفرینی تاریخی خود در انقلاب ما بپردازند.
تالستوی هم خشم و نفرت فروخورده و تمایل شدید به زندگی و آینده¬ای بهتر و رهایی از گذشته را منعکس کرده است و هم خیال¬پردازی کودکانه و بی¬تجربگی سیاسی و ناتوانی انقلابی را در شرایط تاریخی و اقتصادی هم ناگریز بودن آغاز مبارزه انقلابی توده¬ها و آماده نبودن آنان برای مبارزه را ایجاب می¬کند و هم پیدایش آموزه تالستویی، مقابله نکردن با شر را؛ آموزه¬ای که مهم‌ترین علت شکست نخستین عملیات انقلابی بود.
تضادهای موجود در اندیشه¬های تالستوی صرفا تضادهای فکری شخص او نیستند، بلکه بازتاب شرایط و تأثیرات اجتماعی و رسوم تاریخی بی¬نهایت پیچیده و متضادی¬اند که تعیین کنندۀ روحیات طبقات و اقشار گوناگون جامعۀ روس در دوره پس از اصلاحات و پیش از انقلاب بودند.