مسائل بوطیقای داستایفسکی

میخاییل باختین، منتقد ادبی و فیلسوف قرن بیستم، با ایده‎هایی که در کتاب مسائل بوطیقای داستایفسکی طرح می‎کند راهی برای فهم بهتر اندیشه و آثار داستایفسکی و رمان روسی قرنِ نوزدهم می‎گشاید. این ایده‎ها اما به آثار داستایفسکی محدود نمی‎ماند، بلکه او برآن است در این کتاب به سؤال‎‎‎‎‎هایی مهم در باب فرم هنری، بازنمایی واقعیت، شکل‎گیری شخصیت، سیرتاریخی شکل‎گیری رمان و جایگاه آن به عنوان فرمی هنری پاسخ دهد، فرمی که از نظر او سایر انواع ادبی، و حتی دیگر اشکال هنری را دگرگون کرده است.

از منظر باختین، که همانا خمیرۀ زبان بشر را گفت‎وگو می‎‎‎داند، رمان بهترین شکل نوشتاری برای عیان‎ساختن ماهیت گفت‎‎‎وگویی یا مکالمه‎ایِ زبان بوده است؛ اینکه آدم‎ها وقتی زبان به سخن می‎گشایند، حتی وقتی فکر یا احساس می‎کنند، پیشاپیش مملو از زبان‎های دیگر و در تعامل و ستیز با زبان‎‎های دیگرند.
ایده‎ها و مفاهیم مهم و جذاب باختین، از جمله چندصدایی، پایان ناپذیری، کارناوال‎گرایی، گفتمان دوپاره و… همگی اول‎بار در این کتاب طرح شدند. او همان طور که تالستوی را در خلق فن نثر و بازنمایی زندگی روزمره تحسین می‎کند، داستایفسکی را به‎خاطر رودرروکردن شخصیت‎هایش با یکدیگر، در آستانۀ نقاط بغرنج زندگی‎شان، می‎ستاید؛ شخصیت‎هایی به روال زندگی واقعی از منظر یکدیگر و در مواجهه با هم شناخته می‎شوند و رشد می‎‎‎کنند.