چهره مرد هنرمند در جوانی

چنان‎که اغلب جویس‎شناسان معتقدند و در یکی از یادداشت‎های این کتاب نیز آمده است، «استیون ددالوس» همان جیمز جویس است و «چهرۀ مرد هنرمند در جوانی» در واقع زندگینامۀ خودنوشت جویس است از دو سالگی تا حدود بیست سالگی یعنی تا زمانی که برای نخستین‏بار به پاریس رفت. نظریۀ ادبی جویس – که در بخش نهم رمان اولیس ضمن مباحثۀ پرشوری در کتابخانۀ ملی دبلین به تفصیل بیان می‌شود – این است که هر اثر ادبی، حتی نمایشنامه‎ای شبه تاریخی مانند «هملت» اثر شکسپیر – در حقیقت زندگینامۀ خودنوشت پدیدآورندۀ آن اثر است.
استیون ددالوس پس از آن در بیست‎ودو سالگی در رمان «اولیس» ظاهر می‎شود و در آنجا همراه با لئوپولد که بسیاری از اندیشه‌ها و پندارهای خود جویس را از بیست‎ودو سالگی تا حدود چهل سالگی در ذهن دارد – به سیری می‎پردازد که هرچند ظاهراً بیش از بیست ساعت طول نمی‎کشد اما سیری است در تاریخ و زندگی مردم استعمارزدۀ ایرلند، در اساطیر یونان و آیین مسیحیت و، از همه بالاتر، سیری است در آفاق و انفس انسانی که «اولیس» را بزرگترین رمان قرن بیستم ساخته است.
به نظر مترجم، خواندن «چهرۀ مرد هنرمند در جوانی» برای شناخت شخصیت استیون ددالوس در «اولیس» واجب است و قرار بود که این کتاب همراه با ترجمۀ «اولیس» منتشر گردد که کار ترجمۀ متن و «یادداشت‎ها» و «بررسی‎ها»ی آن (مجموعاً در چهار جلد و حدود 2400 صفحه) سی سال است به پایان رسیده است، اما به دلایلی که در اینجا نیاز به ذکر آن‎ها نیست این شاهکار عظیم تاکنون منتشر نشده است و اینکه انتشار آن در چه زمانی صورت خواهد گرفت، پرسشی است که نه مترجم می‎تواند به آن پاسخ دهد و نه ناشر.