حرف آخر

حرف آخر نیگل را از قوی‏‌ترین دفاعیه‏‌های قرن بیستمی از عقل و استدلال و عقلانیت دانسته‏‌اند. در مقام نظر، با عقاید و باورهای بی‏‌شماری مواجه می‏‌شویم، پرسش این است که کدام باور صادق است و کدام کاذب. در مقام عمل، با رفتارهای بی‌شماری مواجه می‌‏شویم، پرسش این است که کدام رفتار درست یا خوب است و کدام نادرست و بد. نیگل آدمی را دارای قوه‌‏ای می‌‏داند به نام عقل که به او می‌‎گوید از میان همه باورهای مختلف و متضاد کدام صادق و کدام کاذب است و از میان همه رفتارهای مختلف و متضاد کدام درست یا خوب است و کدام نادرست و بد. لذا، عقل آدمی است که حرف آخر را می‏‌زند. سه دانش بنیادین وجود دارد که جهان‏‌شمولی احکام عقل در آنها متبلور می‏‌شود: منطق (یا ریاضیات)، علم و اخلاق. اما از دو سنگر نسبی‏‌انگاری و ذهنی‏‌انگاری به عقل حمله کرده‌‏اند و کوشیده‌‏اند اعتبار جهان‏‌شمول عقل را زیر سوال ببرند. نیگل در این کتاب به‏‌طرزی سازش‏‌ناپذیر به مواضع همه کسانی حمله می‌کند که به‏‌نوعی عقلانیت را تضعیف می‌کنند. جان کلام او این است که عقل، و نه هیچ مرجع دیگری، یگانه قاضی‌‏ای است که می‏‌تواند خود را معزول کند.