چگونه شوستاکوویچ نظر مرا تغییر داد

وقتی با قدرت دگرگون‎کننده‎ی موسیقی در زندگی انسان‎ها مواجه می‎شوم، آن کلمات مانند صدای ناقوس در ذهنم طنین‎انداز می‎‎شوند: «نمی توان گفت.» در تأثیرگذاری موسیقی چیزی هست که تحلیل را به چالش می‎کشد؛ رویکردی فلسفی، روان‎شناختی، عصب‎شناختی یا هر رویکرد عقلانی دیگری. فقط شعر می‎تواند بدان نزدیک شود. این‎که چیزی که این‎چنین قدرتمندانه می‎تواند ما را تحت‎ تأثیر قرار دهد اساساً توضیح‎ناپذیر باقی می‎ماند، برای برخی مایه‎ی تسلی و برای برخی دیگر مایه‎ی سرخوردگی است.
راستش این کتاب چندان هم درباره آن «شوستاکوویچ» نیست. درباره آن آهنگساز پیچیده و رنج‎کشیده و ترس‎خورده از سانسور و سرکوب نیست که کتاب‎های متعددی درباره‎اش نوشته شده است. این کتابی است درباره‎ی لذت رهایی‎‎‎‎بخش موسیقی.
استیون جانسون، موسیقی‎دان و منتقد برجسته‎ی موسیقی، در طول این نوشتار با صداقتی تحسین‎‎برانگیز تجربه‎های شخصی‎ای را که از روند درمان بیماری افسردگی‎اش داشته است گره می‎زند به تأویل و تفسیرهای فنی و تاریخ هنری که از موسیقی «شوستا کوویچ» ارائه می‎دهد و از دل این دو جریان موازی خواننده را هم با زندگی و آثار آهنگساز آشنا می‎کند و هم اهمیت نورانی و شفابخش هنر را گوشزد می‎کند.
ساختار کتاب از منظر نوع روایت کم‎نظیر است. چندان که بعید به نظر می‎رسد در حوزه‎ی نقد و تحلیل موسیقی تابه‎حال به چنین چیزی برخورده باشیم. منتقد میان خودِ افسرده‎اش که دارد برای درمان دست‎وپا می‎زند و آهنگسازی که موضوع نوشتار اوست نوعی هم‎ذات‎پنداری ایجاد می‎کند و رفته‎رفته هم خودش و هم آهنگساز رنجور را از دل ظلمات به سمت نور پیش می‎برد.
_مانی جعفرزاده